Omnibus – De EU remt af op duurzaamheidsregels: pragmatiek of gemiste kans?

De Europese Unie lijkt in 2025 een opvallende koerswijziging ingezet te hebben. Waar enkele jaren geleden nog een ambitieus pakket aan duurzaamheidsregels werd aangekondigd, zien we nu een duidelijke trend richting vereenvoudiging en vertraging. Minder bedrijven hoeven te rapporteren, deadlines worden opgeschoven en de hoeveelheid verplichte data wordt fors beperkt.

Dat klinkt aantrekkelijk voor ondernemingen die worstelen met compliancekosten en complexe rapportageverplichtingen. Toch rijst de vraag of deze ontwikkeling niet vooral leidt tot minder transparantie, grotere juridische onzekerheid en een afzwakking van de Europese duurzaamheidsambities.

Van idealen naar pragmatiek

De achtergrond van deze verschuiving ligt grotendeels buiten Europa. In de Verenigde Staten is de weerstand tegen ESG-regels inmiddels stevig verankerd. Druk vanuit grote fossiele spelers en ook zeker de politiek hebben ertoe geleid dat klimaatbeleid daar vaak als ideologisch of economisch schadelijk wordt neergezet.

Deze houding sijpelt door naar Europa. Onder het mom van concurrentiekracht en economische realiteit kiest de Europese Commissie voor een meer pragmatische koers. Industriebelangen hebben bovendien handig gebruikgemaakt van dit momentum om eenvoudiger of uitgestelde regels door te drukken.

Het Omnibusvoorstel: minder verplichtingen, meer vragen

Centraal staat het zogenoemde Omnibusvoorstel. De impact is aanzienlijk:

• Het aantal bedrijven dat onder de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) valt, wordt drastisch teruggebracht. Kleine en middelgrote ondernemingen vallen buiten de scope.
• Rapportageverplichtingen voor bedrijven in “Wave 2 en 3” worden met twee jaar uitgesteld.
• Ook de CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) en de EU Taxonomie worden sterk versimpeld.

Op papier betekent dit lagere lasten. Maar critici, waaronder nationale toezichthouders als de AFM, waarschuwen: minder regels betekent ook minder zicht op risico’s, juist in een tijd waarin klimaat en mensenrechten steeds vaker financiële én juridische gevolgen hebben.

SFDR en investeringspraktijk: status quo en scheefgroei

De SFDR (Sustainable Finance Disclosure Regulation) blijft vooralsnog ongewijzigd, maar staat wel ter discussie. Onduidelijke definities, complexiteit en het vermeende misbruik van artikel 8 en 9 als quasi-labels vragen om hervorming. Mogelijk komen er in 2026 nieuwe categorieën of een helderder labelingsysteem.

In de praktijk leidt de wirwar van regels nu tot scheefgroei:

• Artikel 8-fondsen groeien sterk, mede doordat zij flexibiliteit bieden en zelfs defensie-investeringen toestaan.
• Artikel 9-fondsen verliezen terrein en lijken vooral geschikt voor een kleine groep impactgedreven beleggers.
• Veel partijen kiezen ervoor om stilzwijgend ESG-principes te integreren, zonder daar openlijk een label aan te verbinden.

Emerging regulations: meer dan alleen rapportage

Ondertussen werkt de EU aan andere duurzaamheidsregels, onder meer op het gebied van verpakkingen, recycling en ecodesign. Tegen 2030 moet alle verpakkingsmateriaal recyclebaar zijn, en voor sectoren als textiel, meubels en elektronica komen er nieuwe eisen.

Vooral voor bedrijven in consumentgerichte sectoren kan dit ingrijpend zijn. De administratieve lasten worden verminderd, maar de materiële eisen aan producten en ketens worden juist zwaarder.

Kritische noot: een gemiste kans?

De koerswijziging van de EU kan worden gezien als een begrijpelijke correctie: regels moeten uitvoerbaar zijn, ook voor kleinere bedrijven. Maar de keerzijde is duidelijk. Door de lat lager te leggen, verliest Europa een deel van zijn voortrekkersrol in duurzame financiering.

Bovendien wordt de juridische context diffuser: wat moeten bedrijven nu precies rapporteren, wanneer, en in welke vorm? Minder transparantie betekent ook grotere risico’s op aansprakelijkheid en reputatieschade, juist omdat stakeholders verwachten dat ondernemingen hun duurzaamheidsimpact serieus nemen.

Wat betekent dit voor bedrijven en investeerders?

Voor bedrijven en investeerders is de boodschap tweeledig:

1. Laat u niet misleiden door uitstel en vereenvoudiging. Minder rapportageplicht betekent niet minder risico. Reputatie, supply chain-problemen en klimaatrisico’s blijven even urgent.
2. Bereid u voor op versnippering. Nationale toezichthouders en stakeholders kunnen aanvullende eisen stellen. Het juridische landschap wordt mogelijk complexer, niet eenvoudiger.
3. Zie kansen in vrijwillige transparantie. Bedrijven die wél duidelijke ESG-data blijven publiceren, onderscheiden zich en versterken hun onderhandelingspositie richting financiers en partners.

Conclusie

De EU kiest voor economische pragmatiek, maar de prijs is minder helderheid en mogelijk een verzwakking van de bescherming van mens en milieu. Voor bedrijven en investeerders betekent dit mogelijk dat de juridische en strategische complexiteit toeneemt, juist omdat de formele verplichtingen worden versoepeld.

Met andere woorden: het is verleidelijk om ESG nu lager op de agenda te zetten, maar wie vooruit wil kijken, doet er goed aan vrijwillig verder te gaan dan de wet voorschrijft. Who cares, wins.

Meer weten, overleggen of even sparren?